• Call : 084 751 2333

ทฤษฎีการศึกษาแบบมอนเทสเซอรี่

การศึกษาแบบมอนเทสเซอรี่เป็นพื้นฐานของรูปแบบและวิธีการของการพัฒนามนุษย์ รูปแบบมีอยู่ 2 แนวคิดใหญ่ๆ อย่างแรก คือ เด็กและผู้ใหญ่ในวัยเริ่มต้น เป็นวัยสร้างกำลังใจให้ตัวเองโดยวิธีมีปฏิสัมพันธ์กับกับสิ่งแวดล้อมรอบตัว อย่างที่สอง เด็กโดยเฉพาะอายุต่ำกว่า 6 ขวบ มีวิถีของพัฒนาการทางด้านจิตใจที่ติดตัวมาแต่กำเนิด จากการสังเกตของดอกเตอร์มาเรีย มอนเทสเซอรี่ เชื่อเด็กมีอิสรภาพในการเลือก และการจัดเตรียมสภาพแวดล้อมตามแนวคิด เด็กจะแสดงพัฒนาการได้ดีที่สุดและเป็นไปตามธรรมชาติ

มอนเทสเซอรี่มองเห็นลักษณะทางจิตวิทยาของมนุษย์ที่มีมาแต่กำเนิดและเหมือนกันในตัวมนุษย์ทุกคน ซึ่งบุตรชายและผู้ร่วมงานของมาเรีย มอนเทสเซอรี่ได้ให้คำนิยามในปี 1957 ว่าเป็น ‘ความโน้มเอียงของมนุษย์’ ซึ่งมีการโต้เถียงกันในเรื่องลักษณะของความโน้มเอียงของมนุษย์ว่ามีอะไรบ้าง แต่อย่างไรก็ตามลักษณะที่ถูกหยิบยกขึ้นมาอย่างชัดเจนมี ดังนี้

  • ความคิดในทางทฤษฎี
  • การทำกิจกรรม
  • การสื่อสาร
  • ความแน่นอนถูกต้อง
  • การสำรวจ
  • การจัดการ (สิ่งแวดล้อม)
  • ความมีระเบียบวินัย
  • การกำหนดเป้าหมาย
  • การทำซ้ำ
  • ความสมบูรณ์แบบ
  • การทำงาน ( อธิบายได้อีกอย่างหนึ่งว่า “การทำกิจกรรมที่มีวัตถุประสงค์”)
Education is a natural process.

Developing his potential possibilities.

 

 

ในวิธีการของมอนเทสเซอรี่ ความโน้มเอียงของมนุษย์เหล่านี้ถูกมองว่าเป็นพฤติกรรมขับเคลื่อนในทุกขั้นของการพัฒนา และการศึกษาควรจะตอบสนองและสนับสนุนการแสดงออก

วิธีการสอนของมอนเทสเซอรี่ทำให้เกิดกิจกรรมอิสระภายใน ‘สภาพแวดล้อมที่เตรียมไว้’ ซึ่งหมายถึง สภาพแวดล้อมที่เตรียมไว้ให้เหมาะกับลักษณะของมนุษย์ ลักษณะของเด็กในวัยต่างๆกัน และบุคลิกส่วนตัวของเด็ก หน้าที่ของสภาพแวดล้อมจะช่วยเด็กพัฒนาตนเองในทุกด้านตามความที่ใจต้องการได้อย่างมีอิสระ นอกเหนือจากการดำเนินการสอนให้เหมาะกับวัยของเด็กตามวิธีการของมอนเทสเซอรี่ สภาพแวดล้อมควรมีลักษณะ ดังต่อไปนี้

  • การจัดเตรียมเครื่องมือ อุปกรณ์ สถานที่สำหรับการเคลื่อนไหวและกิจกรรม
  • สภาพแวดล้อมที่สวยงาม กลมกลืน สะอาด
  • การก่อสร้าง ตกแต่งที่ได้สัดส่วนกับเด็กและความต้องการของพวกเขา
  • จำกัดสื่อวัสดุการเรียนการสอน เพื่อเลือกใช้แต่วัสดุการเรียนการสอนที่เหมาะสมกับพัฒนาการของเด็ก
  • ความเป็นระเบียบ
  • ความเป็นธรรมชาติทั้งในและนอกห้องเรียน
home5 Montessori-method1

Montessori classroom is a peaceful environment.

Inner Path of Psychological Development

The first element in the process of development is the “environment” that it is built of two parts:

  • The absorbent mind that is the process in gaining knowledge or internal acquisition.
  • The sensitive period that is the pattern in gaining knowledge or external acquisition.

External Stimulation of Psychological Development

From a suitable environment for the acquisition of knowledge to child mind, the child shall evaluate freely accordingly with his own interest and at his own pace. However some models of behavior need to be introduced to guide the mind development from free child to disciplined adult. Montessori defined some laws of natural development to guide children to an effective education:

  • Law of work: it focuses on activity to develop concentration in child mind.
  • Law of independence: it focuses on his own inner guide for action.
  • Power of attention: it focuses on calm, self-control and personality building.
  • Development of will: it focuses on activity and action taken by the child.
  • Development of intelligence: it focuses on conscience.
  • Development of creation and imagination: it focuses on combination.
  • Development of emotion: it focuses on ability to respond to emotional experiences.
home5 Montessori-method2

Education is a natural process.

 

To understand how to educate the child growing up and becoming a disciplined adult, Dr. Montessori believed that preparation of environment and understanding the child nature are important.

The Montessori Method of education can help to realize the life in a child entirely. Child comes with potential brain and ability, Dr. Montessori believes that child ages from birth to 6 years old are the sensitive periods, and he can gain knowledge of his environment and develop itself.

ระดับของการพัฒนา

Montessori จากการสังเกตการณ์มอนเทสเซอรี่เห็นว่าพัฒนาการของมนุษย์มีอยู่ 4 ช่วง คือ ตั้งแต่แรกเกิดจนถึงอายุ 6 ปี วัย 6 – 12 ปี วัย 12 – 18 ปี และ 12 – 24 ปี เธอสังเกตเห็นลักษณะของเด็ก วิธีการเรียนรู้ และพัฒนาการในแต่ละระดับ จึงได้คิดวิธีการสอนสำหรับในแต่ละช่วงวัย

ระดับที่หนึ่ง ตั้งแต่แรกเกิดถึง 6 ปี ในช่วงนี้ เด็กจะมีพัฒนาการทั้งทางร่างกายและจิตใจที่โดดเด่น ในระดับที่หนึ่ง เด็กจะเป็นนักเรียนรู้และสำรวจ ในการสร้างความรู้สึกและสร้างทักษะการช่วยเหลือตัวเอง มอนเทสเซอรี่ได้แนะนำแนวคิดที่จะอธิบายพัฒนาการนี้ ซึ่งเป็นแนวคิดเรื่องความคิดที่สามารถซึมซับ ช่วงเวลาที่สำคัญ และภาวะปกติ…

ความคิดที่สามารถซึมซับ: มอนเทสเซอรี่อธิบายเด็กมีพฤติกรรมในการเลียนแบบสิ่งกระตุ้นในสภาพแวดล้อมนั้นๆ ซึ่งรวมถึงความรู้สึก ภาษา วัฒนธรรม และพัฒนาการของความคิดที่สามารถซึมซับได้ ดอกเตอร์มอนเทสเซอรี่เชื่อว่า นี่เป็นพลังซึ่งเป็นลักษณะเฉพาะของระดับการพัฒนาระดับที่หนึ่ง และจะหายไปเมื่อเด็กมีอายุถึง 6 ปี

ช่วงเวลาที่สำคัญ: มอนเทสเซอรี่ค้นพบช่วงเวลาพิเศษที่เด็กจะมีความไวต่อสิ่งกระตุ้น ซึ่งเธอเรียกช่วงเวลานี้ว่า “ช่วงเวลาที่สำคัญ” ในการสอนแบบมอนเทสเซอรี่ สภาพแวดล้อมของห้องเรียนจะสามารถตอบสนองได้โดยการให้มีวัสดุสื่อการเรียนการสอน และกิจกรรมที่เหมาะสมแก่เด็กแต่ละคนที่อยู่ในช่วงวัยนี้ ดอกเตอร์ยังระบุช่วงวัยและระยะเวลา ดังนี้ :

  • รับรู้ทักษะทางภาษา – ตั้งแต่แรกเกิด – 6 ปี
  • ความสนใจในวัตถุชิ้นเล็ก – ตั้งแต่ 18 เดือน – 3 ปี
  • ความมีระเบียบ – ตั้งแต่ 1 – 3 ปี
  • พฤติกรรมทางประสาทสัมผัส – ตั้งแต่แรกเกิด – 4 ปี
  • พฤติกรรมทางสังคม – ตั้งแต่ 2 ปีครึ่ง – 4 ปี
Play Group Sensorial Activity

Child is developing fine motor skills

ภาวะปกติ: มอนเทสเซอรี่สังเกตเห็นว่าภาวะทางจิตใจของเด็กในวัย 3 -6 ปี อยู่ในภาวะที่เรียกว่า “ภาวะปกติ” ภาวะนี้เกิดขึ้นมาจากการมีสมาธิและจดจ่ออยู่กับกิจกรรมที่ทำ ซึ่งเป็นกิจกรรมที่จำเป็นต่อการพัฒนาของเด็ก และเกิดจากความสามารถในการใช้สมาธิ เช่นเดียวกับและอื่นๆ เช่น “การรักษาระเบียบวินัยโดยตนเอง การทำงานอย่างต่อเนื่องและมีความสุข และการมีอารมณ์ความรู้สึกต่อการช่วยเหลือสังคม และเห็นอกเห็นใจผู้อื่น”

ระดับที่สอง ของการพัฒนาจะอยู่ในช่วงวัย 6 – 12 ปี ในช่วงวัยนี้ เด็กจะมีการเปลี่ยนแปลงทั้งทางร่างกายและจิตใจ จึงต้องใช้การปรับสภาพแวดล้อมภายในห้องเรียน บทเรียน และวัสดุการเรียนการสอน เพื่อให้ตอบสนองต่อลักษณะของเด็กวัยนี้

  • ทางร่างกาย เด็กจะสูญเสียฟันน้ำนม ขาและลำตัวยาวขึ้นในช่วงแรก หลังจากนั้นก็จะเป็นการเติบโตตามวัย
  • ทางจิตใจ เด็กจะมี “สัญชาติญาณการอยู่เป็นกลุ่ม” หรือมีแนวโน้มทำงานด้วยกันเป็นกลุ่ม และเริ่มรู้จักใช้เหตุผล และจินตนาการ
  • ทางพัฒนาการ เด็กจะเริ่มมีรูปแบบการคิด การใช้สติปัญญาของตัวเอง มีความรู้สึกทางศีลธรรม และ การสร้างสังคม

ระดับที่สาม ของการพัฒนาจะอยู่ในช่วง 12 – 18 ปี ซึ่งเป็นช่วงเวลาของการเข้าสู่การเป็นวัยรุ่น มอนเทสเซอรี่ได้อธิบายไว้ว่าระดับนี้เด็กจะมีการเปลี่ยนแปลงทางร่างกาย เริ่มเป็นหนุ่มสาว ส่วนทางด้านจิตใจมีการเปลี่ยนแปลงด้วยเช่นกัน โดยจะเริ่มมีความไม่มั่นคงและมีปัญหาทางอารมณ์ นอกจากนั้น ยังมีความโน้มเอียงไปในทางการมีความคิด ความต้องการสร้างสรรค์ รู้จักความความยุติธรรมและศักดิ์ศรีของตัวเอง มอนเทสเซอรี่ใช้คำว่า ‘การให้คุณค่า’ มาอธิบายความต้องการที่จะประเมินค่าของตัวเองของวัยรุ่นเหล่านี้ ในด้านพัฒนาการมอนเทสเซอรี่มองว่าควรจะต้องพัฒนาด้านการสร้างการเป็นผู้ใหญ่ในสังคมให้กับเด็กในระดับนี้

ระดับที่สี่ ของการพัฒนาจะอยู่ในช่วงวัย 18 – 24 ปีโดยประมาณ มอนเทสเซอรี่ไม่ได้อธิบายการพัฒนาช่วงวัยนี้มากนัก อีกทั้งไม่ได้สร้างโปรแกรมการสอนสำหรับวัยนี้เช่นกัน โดยเห็นว่าคนที่อยู่ในวัยเริ่มต้นเป็นผู้ใหญ่จะมีประสบการณ์ในการเรียนการสอนแบบมอนเทสเซอรี่จากวัยเด็ก และพร้อมที่จะนำการเรียนรู้ทางวัฒนธรรมและศาสตร์ต่างๆมาใช้ในการจูงใจและนำสังคม มอนเทสเซอรี่เชื่อว่าการช่วยเหลือตัวเองในรูปแบบของการมีงานที่นำมาซึ่งรายได้เป็นสิ่งสำคัญสำหรับคนในวัยนี้ และยังเห็นด้วยว่าการที่ถูกจำกัดเสรีภาพที่จะทำตามใจชอบในช่วงการเรียนมหาวิทยาลัยเป็นเรื่องไม่จำเป็น เพราะยังไงก็แล้วแต่ คนเรายังสามารถเรียนรู้ได้ตลอดทั้งชีวิตอยู่แล้ว

The four planes of mind development.

The four planes of mind development.

วิธีการสอนของมอนเทสเซอรี่

โปรแกรมการสอนสำหรับเด็กทารกและหัดเดิน: ชั้นเรียนของมอนเทสเซอรี่สำหรับเด็กอายุต่ำกว่า 3 ปี จะถูกแบ่งออกเป็นหลายกลุ่ม และมีชื่อเรียกมากมาย เช่น “Nido” ซึ่งเป็นภาษาอิตาเลียนแปลว่า “รัง” เป็นชื่อเรียกของเด็กกลุ่มเล็กๆในวัย 12 – 14 เดือน หรือเด็กในวัยเริ่มเดินได้ “ชุมชนเด็กอ่อน” เป็นชื่อเรียกกลุ่มเด็กในวัย 2 ปีครึ่ง – 3 ปี ซึ่งการจัดสภาพแวดล้อมของทั้ง 2 กลุ่มจะเน้นสื่อวัสดุการเรียนการสอน และกิจกรรมที่เหมาะกับขนาดร่างกายและความสามารถของเด็กวัยนี้ เน้นการเปิดโอกาสให้เด็กได้พัฒนาการเคลื่อนไหว เน้นกิจกรรมให้เด็กได้ช่วยเหลือตัวเอง อีกทั้งยังเน้นสอนให้เด็กรู้จักใช้ห้องน้ำด้วยตัวเองเช่นกัน ในบางโรงเรียนได้เปิดห้องเรียนสำหรับ “ผู้ปกครอง – เด็ก” เพื่อผู้ปกครองสามารถเข้ามามีส่วนร่วมกับลูกของตน

โปรแกรมการสอนสำหรับเด็กเตรียมอนุบาล และอนุบาล: โปรแกรมการสอนสำหรับเด็กวัยประถม : ชั้นเรียนของมอนเทสเซอรี่สำหรับเด็กอายุ 2 ปีครึ่ง หรือ 3 – 6 ปี ซึ่งมักจะถูกเรียกว่าเป็นบ้านของเด็ก มีการเรียกการสอนระดับนี้ว่า “ระดับปฐมภูมิ” ในห้องเรียนจะถูกจัดเตรียมด้วยโต๊ะเก้าอี้ขนาดสำหรับเด็กวัยนี้ โดยจัดวางทั้งแบบเดี่ยวและเป็นกลุ่มเล็กๆ มีวัสดุการเรียนการสอนวางบนชั้นทั่วห้องในระดับความสูงที่เด็กหยิบถึง ครูผู้สอนจะเป็นคนเริ่มกิจกรรม โดยเลือกกิจกรรมที่เด็กๆสนใจไม่มากก็น้อย วัสดุสื่อการเรียนการสอนจะเป็นอุปกรณ์สำหรับให้เด็กฝึกปฏิบัติ เช่น การเท การใช้ช้อน อุปกรณ์พัฒนาประสาทสัมผัส การนับเลข การใช้ภาษา ดนตรี ศิลปะ และอื่นๆอีกมากมาย

โปรแกรมการสอนสำหรับเด็กประถม: ชั้นเรียนของเด็กในวัยนี้จะเป็นชั้นเรียนในลักษณะของเด็กประถม มีครูผู้สอนที่ได้รับการฝึกอบรม และมีผู้ช่วยอีก 1 คน เด็กนักเรียนจะเป็นกลุ่มอายุ 6-9 ปี หรือ 9-12 ปี เด็กๆจะเรียนเป็นกลุ่มเล็กๆ โดยต้องติดตามงานด้วยความรับผิดชอบของตัวเอง ขอบเขตการเรียนการสอนในชั้นเรียนนี้ค่อนข้างกว้าง วัสดุการเรียนการสอนจะเป็นอุปกรณ์สำหรับการใช้ภาษา การคำนวณ การเรียนรู้ประวัติศาสตร์ วิทยาศาสตร์ ศิลปะ และอื่นๆอีกมากมาย เด็กๆจะได้ทำกิจกรรมสำรวจความรู้นอกห้องเรียน มอนเทสเซอรี่เรียกว่า “การออกไปข้างนอก” ซึ่งเป็นองค์ประกอบที่สำคัญของการเรียนการสอนในระดับประถมนี้

 

ที่มา : Edited from Wikipedia – Montessori Education.